«Аудару үшін карта қажет. Бірден төлейміз», «Банк картасын рәсімдеп, деректемелерді беріңіз. Басқа ештеңе істеудің қажеті жоқ», «Тәжірибесіз қашықтықтан жұмыс істеу. Әрбір аударым үшін — 10%».

Мұндай ұсыныстар әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде, бос жұмыс орындары бар чаттарда және хабарландыру сайттарында жиі кездеседі. Бір қарағанда жұмыс барынша қарапайым көрінеді: білім, тәжірибе немесе арнайы дағдылар қажет емес, ал бірнеше операция үшін жылдам сыйақы береді.

Алайда, зиянсыз «қосымша жұмыстың» артында дропперлік схема болуы мүмкін. 2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап Қазақстанда дропперлік үшін жеке қылмыстық жауапкершілікті көздейтін Қылмыстық кодекстің 232-1-бабы қолданылады. Жасалған әрекеттердің сипаты мен мән-жайларына қарай жаза мүлкі тәркіленіп, жеті жылға бас бостандығынан айыруға дейін жетуі мүмкін.

Алаяқтар қаржы делдалдарын қалай табады, неліктен қосымша табыс іздеп жүрген студенттер мен адамдар қауіп-қатерге тап болады және қандай ұсыныстар бірден алаңдатуы тиіс — Fingramota.kz. айтып береді.

Алаяқтарға дропперлер не үшін қажет

Алаяқтардың ақша ұрлауы жеткіліксіз. Оларды түпкі алушыны анықтауды барынша қиындатып шығару, қолма-қол ақшаға айналдыру немесе шоттар тізбегі арқылы жүргізу қажет. Қылмыскерлерге жеке банк шоттарын пайдалану тиімсіз, сондықтан олар ақша қозғалысы үшін делдалдар - дропперлерді тартады.

Дроппер деп өзінің банктік шотын, картасын немесе оларға басқа тұлғаларға қол жеткізуді ұсынатын не олардың нұсқауы бойынша ақшаны қабылдайтын, аударатын немесе қолма-қол ақшаға айналдыратын адам аталады.

Схема былайша көрінуі мүмкін: ақша бір шотқа түседі, содан кейін екінші және үшінші шотқа аударылады, шағын сомаға бөлшектенеді, ішінара қолма-қол ақшамен алынады немесе одан әрі бағытталады. Тізбекке делдалдар неғұрлым көп қатысса, схеманы ұйымдастырушыларды анықтау соғұрлым қиын болады.

Бірақ бір маңызды жайт бар: банк шоты нақты бір адамға ресімделген, ал әрбір операция цифрлық ізін қалдырады. Сондықтан тексеру кезінде карта немесе шот иесі ақша қаражаты қозғалысының алғашқы анықталған қатысушыларының біріне айналады.

Банк картасын «сатудың» немесе «жалға алудың» басты қаупі дәл осы: алаяқ жоғалып кетуі мүмкін, ал ұрланған ақша өткен шот өз иесіне ресімделіп қалады.

Неліктен тәуекел тобында студенттер мен жұмыссыздар кездеседі

Мұндай схемалар үшін қаскүнемдер тез және салыстырмалы түрде қарапайым ақша табуға қызығушылық танытатын адамдарды іздейді.

Бірінші кезекте тәуекел тобында толық емес жұмыс күнін іздейтін студенттер мен жастар бар. Картаны ресімдеу, бірнеше аударымдарды қабылдау немесе қолма-қол ақша алу үшін оларға бірнеше ондаған мың теңге ұсынылуы мүмкін. Уәде етілген сыйақы аясында «картаны пайдалану» туралы өтініш соншалықты күмән туғыза қоймайды.

Тағы бір осал санатта жұмыссыздар, тұрақты табысы жоқ адамдар және қаржылық қиындықтарға тап болған азаматтар кездеседі. Ақша шұғыл қажет болған кезде, әңгімелесу жүргізбей, тәжірибесіз және ресми жұмысқа орналасусыз бірнеше сағат ішінде ақша табу туралы ұсыныс сондай тартымды болып көрінуі мүмкін.

Бұл ретте үгіттеуші әрине, «Ұрланған ақшаны алу үшін бізге шот қажет» деп айтпайды. Оның орнына әдеттегі бос жұмыс орнының атаулары қолданылады: «көмекші», «төлем операторы», «менеджер», «курьер», «қаржы агенті» немесе «айырбастау қызметінің қызметкері».

Бірнеше кең таралған сценарийлерді қарастырып көрейік.

№1 схема. «Картаны сатып, ақша алыңыз»

Бұл үгіттеудің қарапайым әдістерінің бірі. Адамға жаңа банк картасын ашу немесе бұрыннан бар картаны пайдалану және сыйақы үшін оған қол жеткізуге мүмкіндік беру ұсынылады. Олар картаның өзін, оның деректемелерін, мобильді банкингке кіру деректерін немесе басқа қол жеткізу құралдарын беруді сұрауы мүмкін.

Түсіндірмелер әдетте мүлдем зиянсыз болып көрінеді: «карта бизнес үшін қажет», «бізде шоттар бойынша лимит таусылды», «клиенттерден төлем қабылдау керек», «сізге ештеңе істеудің қажеті жоқ». Картаға ұол жеткізуге мүмкіндік берілгеннен кейін шот арқылы басқа біреудің ақшасы түсе бастайды.

Схеманы ұйымдастырушы үшін мұндай карта тез бас тартуға болатын уақытша құрал болып табылады. Картаның иесі үшін, оның атына ресімделген және оның жеке деректерімен байланысты банктік шот.

Сондықтан картаны жалға бергеніңіз үшін алған бірнеше он мың теңгеңіз сыйақы ретінде берілген сомамен салыстыруға келмей, теріс әсер етуі мүмкін.

№2 схема. «Аударымды алып, әрі қарай жіберіңіз»

Бұл схемада банк картасын беру мүлдем талап етілмейді. «Жұмыс беруші» бір адамға ақшаны аударады және белгілі бір пайызын өзіне қалдыруды, ал қалған соманы басқа шотқа жіберуді сұрайды. Сенімге кіру үшін бірінші аударым онша үлкен болмауы мүмкін. Содан кейін сома біртіндеп ұлғаяды. 

Адам «Мен ештеңе ұрлаған жоқпын. Ақша менің шотыма өзі түсті, мен бар болғаны оны әрі қарай аудардым» деп ойлауы мүмкін.

Алайда, қаражаттың шығу тегі мүлдем басқаша болуы мүмкін. Мысалы, бұған дейін алаяқтар басқа азаматты жинақтарды «қауіпсіз шотқа» аударуға көндірген. Делдалдың картасы осындай «қауіпсіз шот» болып табылады.

Демек, дроппер жәбірленуші мен қылмыстық схеманы ұйымдастырушылардың арасын байланыстыратын буынға айналады.

№3 схема. Жалған бос жұмыс орны

Адам курьер, көмекші, төлем операторы немесе менеджер ретіндегі жұмыс туралы хабарландыруды табады. «Әңгімелесу» бірнеше минутты алады және тек мессенджерде өтеді. Жұмыс берушіні кандидаттың білімі немесе тәжірибесі қызықтырмайды, есесіне ол тез арада банктік мәселелерге көшеді.

Алдымен «Жалақы төлеу үшін белгілі бір банктен карта ашыңыз» деп айтуы мүмкін. Содан кейін «Сіздің картаңыз арқылы клиенттердің төлемдері өтеді» деген жаңа талап пайда болады. Кейінірек «Ақша түсті ме? Оны шығарып алып, курьерге беріңіз» деген нұсқау келіп түседі.

Аталған кезеңде адам жалған бос орын бойынша міндеттерді орындап қана қоймай, шығу тегі белгісіз ақша қозғалысына қатысады.

«Жұмысқа орналасу» кезінде банк карталарының фотосуреттерін, қосымшаға кіруге арналған деректерді, SMS-кодтарды немесе басқа да конфиденциалды мәліметтерді сұрайтын болса, бұл да бір қауіптің белгісі болып саналады.

№4 схема. Жалған брокер құрбанының дропперге айналуы 

Адам бастапқы кезде өзі алаяқтардың құрбаны болатын күрделі схемалар да бар. 

Мысалы, ол жалған брокердің веб-сайтында тіркеледі де, өз ақшасын салады және жеке кабинетте өсіп келе жатқан пайданы көреді. «Кірісті» шығаратын уақыт келгенде менеджер қосымша техникалық операция жасау керек деп хабарлайды.

Клиенттің банктік шотына белгісіз адамнан ақша түседі. «Брокер» оны  шотты іске қосу, қаражатты айырбастау немесе пайда алуды аяқтау үшін одан әрі аударуды сұрайды.

Адам әдеттегі қаржылық операцияны орындайтынына сенімді. Ал шындығына келгенде, түскен қаражат алаяқтардың басқа құрбанына тиесілі болуы мүмкін.

Осылайша, бастапқыда жалған инвестициялар арқылы алдауға тырысқан азаматтың өзі басқалардың ақша қозғалысына делдал бола алады.

«Мен ақшаның қайдан түскенін білмедім»: уақытында тоқтау неге маңызды

Әрбір адам оны біреу қылмыстық схемаға тартуға тырысып жатқанын бірден түсіне бермейді. Сондықтан картаға деген қолжетімділік бергенге, басқа біреудің ақшасын алуға немесе аударуға дейін операцияның мағынасын бағалау маңызды.

Егер бейтаныс адам сізге тек банктік шотыңызды пайдаланғаныңыз үшін төлем жасауға дайын болса, нақты сұрақ қою керек: неге ол осы операцияны өз шоты арқылы жасай алмайды?

Әсіресе алаңдататын белгілері – ақша әр түрлі белгісіз адамдардан түсе бастайды, аударымдарды бөлшектеуді сұрайды, қаражатты дереу алу немесе үнемі өзгеріп отыратын деректемелерге жіберу қажет етіледі, ал олардың шығу тегі туралы сұрақтарға «назар аудармау» ұсынылады.

Егер сіз операцияның заңсыз қызметпен байланысты болуы мүмкін екенін түсінсеңіз, аударымдарды жалғастыру әсіресе қауіпті.

Естеріңізге сала кетсек, ҚР ҚК-нің 232-1-бабында банктік шотқа, төлем құралына немесе сәйкестендіру құралына қол жеткізуді заңсыз ұсынғаны, бергені немесе сатып алғаны үшін, сондай-ақ заңсыз төлемдер мен ақша аударымдарын жүзеге асырғаны үшін жауапкершілік көзделген.

Сол себепті «мен тек ақша аудардым» деген сөздің өзі бұл схемаға қатысудың ешқандай салдары болмайды дегенді білдірмейді. Нақты мән-жайлар мен қатысу деңгейін құқық қорғау органдары анықтайды.

Сізге дроппер болуды ұсынып жатқанын қалай түсінуге болады?

Ең басты белгі — табыс табу үшін сізден жеке банк шотыңызды бөгде адамдардың мүддесіне пайдалануды талап етеді. Егер сізге мынадай нәрселер ұсынылса, сақ болыңыз:

• банк картасын ашып, оны басқа адамға беру;
• картаны сату немесе «жалға» беру;
• мобильді банкингке рұқсат беру;
• белгісіз тұлғалардан ақша қабылдап, оны әрі қарай аудару;
• түскен қаражатты қолма-қол ақшаға айналдырып, басқаға беру;
• белгілі бір пайыз үшін өз шотыңыз арқылы біреудің төлемдерін жүргізу;
• бірнеше банкте бірден бірнеше карта ашу;
• жеке шотты белгісіз «айырбастау пунктінің», «инвестициялық компанияның» немесе интернет-дүкеннің операциялары үшін пайдалану;;
• түсіп жатқан қаражаттың қайдан келгеніне қызықпау.

Заңды жұмыс беруші белгісіз тұлғалардың ақшасымен операциялар жүргізу үшін банк картаңызды беруді немесе мобильді банкингіңізге рұқсат беруді ешқашан талап етпейді.

Толығырақ "Абайлаңыз алаяқтар" бөлімінде оқыңыз